La 7-a Azia Kongreso en Israelo

La 7-a Azia Kongreso en Israelo

Oficiala raporto (aperis en revuo Esperanto, junio 2013):

La 7-a Azia Kongreso de Esperanto okazis la 18-22 de Aprilo en Jerusalemo. Tri jarojn pli frue, kiam Israelo invitis la kongreson, la reago de pluraj aktivuloj de KAEM (Komisiono de Azia Esperanto-Movado de UEA) estis "Israelo ja trovighas en Europo, ĉu ne?" Tamen, dum la 6-a Azia Kongreso en Mongolio en 2010, KAEM oficiale decidis okazigi sian sekvan Kongreson en la jaro 2013 en Israelo. Aldone al la kleriga kaj arta programo de la kongreso, la partoprenantoj povis partopreni 4-tagan antaŭ-kongreson en la norda parto de Israelo, duontagajn ekskursojn en Jerusalemo kaj apude dum la kongreso, kaj 5- tagan post-kongreson en la suda parto: la Morta Maro, Eilat, la Rugha Maro,  kaj Petra en Jordanio. Tiu turisma programo reflektis ankaŭ la kongresan temon: "ekologio de paco – kunvivado de homo, medio kaj naturo". Kiel distra teamo estis kontraktitaj Kajto, kaj denove Jomo, kiu sukcesege koncertis en la pasintjara Israela Kongreso. La bezono informi al la tuta Esperantujo spronis la rapidan konstruon de nova retejo kun aparta paĝo por la kongreso (http://www.esperanto.org.il/ak2013.html ). Iom post iome akumuliĝis tie informoj pri la Azia Kongreso: unua kaj dua bulteno, turisma programo, reta aliĝilo kaj listo de aliĝintoj. Entute alighis ĉ. 160 personoj, de 26 landoj, inter ili la plej grandaj grupoj venis de Israelo (62), Japanio (20) kaj chinio (14). La china delegacio ankau estis gvidita de la plej altranga kongresano – vicministro en la china registaro. La kongresa programo estis tri-parta: en la mateno ĝis la posttagmezo – ekskursoj en kaj apud Jerusalemo, ĝis la vespermanĝo – kleriga programo (prelegoj) kaj post la vespermanĝo – arta kaj distra programo. En la inaŭguro salutis la vicurbesto pri kuturo kaj arto, estis legita la saluto de la prezidanto de UEA kaj parolis la eliranta kaj novelektita prezidantoj de KAEM. La dumkongresa ekskursa programo konsistis el kvar ekskursoj en Jerusalemo: la okcidenta apudurba regiono – la holokaŭsta muzeo Yad Vashem kaj la araba vilaĝo Abu Goŝ, kie oni gustumis la plej bonan orientan manĝon, la orienta apudurba regiono – Oliva Monto kaj natura promeno en la rivero Kelt, la antikva Jerusalemo – la Templa Monto, la Tomba preĝejo kaj la Lamenta Muro, kaj la moderna Jerusalemo – la Kneset (parlamento) kaj la Israela Muzeo. En la kleriga programo estis prelegoj pri tre variaj temoj – i.a pri Indonezio, infanedukado en Vjetnamio, ĉina opero,  la cunamo-katastrofo en Japanio. Okazis debato pri la paco en la Mezoriento, gvidita de Renato Corsetti kaj prelegoj pri moderna pentrado en Israelo. KAEM elektis novan prezidanton  - s-ro Ruixiang Wang el Chinio kaj la venontan lando por la 8-a Azia Kongreso en 2016: Chinio. En la arta programo ĉefrolis la mirindaj Kajto kaj Jomo, kiuj kantigis kaj dancigis la kongresanojn de ĉiuj aĝaoj. Krome aperis israelaj danc-grupoj, orenta (ventro) danco kaj eŭritmia dancado. Plej vigla kaj riĉa estis la internacia vespero, kiu estis tute spontanea. Antau la kongreso ch. 30 personoj partoprenis la 4-tagan ekskurson al Jafo, Haifa, Akko, Nazareto kaj Lago de Galileo. Post la kongreso ĉ. 30 kongresanoj partoprenis 5-tagan ekskurson al Jeriko, La Morta Maro, Masada, Eilat, la Ruĝa maro kaj al Petra, la nabatea antikva urbo en Jordanio.

Organizis: Amri Wandel (Kongresejo, Gastejoj, Programo, Informado, Transportado, Ekskursoj dum- la kongreso, postkongreso), Jehoshua Tilleman (Kasisto, invitleteroj, antaukongreso), Gila Wandel (loghigo), Tsvi Sadan (retejo, alighoj). 

De Tel Avivo al Kopenhago kaj reen

Amri Wandel

Tri semajnoj en Esperantuj 1974

En 1954, du jarojn antaŭ la 41-a UK en Kopenhago, naskiĝis bebo en Tel Avivo. Dudek jarojn poste, kiel novlernanto de Esperanto, li alvenis en Kopenhagon, survoje al la Internacia Feria Esperanto-Kurso en Elsinoro (Helsingør). Estis lia unua eksterlanda vojaĝo, kaj li soife sorbis la nekonatajn pejzaĵojn, stratojn, kaj parkojn. Ravis lin vizito en la fama bierfabriko "Tuborg", la ĝardenoj de Tivoli kaj la altenativa vivstila kvartalo "Chrisriania". Kopenhago estis tamen nur enkonduko al tri- semajna vojaĝo tra Esperantujo: la Espernato-Kurso en Helsingør, sub la septro de la fama instruisro Lorenz Friis, la Universala Kongreso en Hamburgo, kaj la Internacia Junulara Kongreso (IJK) en Münster. Pli ol ĉiuj postaj vivspertoj, tiuj tri semajnoj brogis Esperanton en lian animon poreterne. Eble pro entuziasma germana profesoro, Helmar Frank, kiun li renkontis en la kurso en Helsingør. Eble pro la lasta parolado de karizma UEA-prezidanto, Ivo Lapenna, kiun li aŭskultis en Hamburgo. Aŭ eble pro mirdinda frateco kiu kreskis en Münster inter li kaj la tiama TEJO vicprezidanto Ulli Brandenburg. Unu jaron poste li revenis al Danio por partopreni la 60-an UK-n en Kopenhago kaj la IJK-n en Fredericia, sed nur post 35 jaroj li denove vizitis Danion.

Pasis multaj jaroj. Ulli fariĝis ambasadoro en Moskvo mi - profesoro en Jerusalemo. Dum la jaroj mi partoprenis dekojn da Espernto-kongresoj. Mi fariĝis prezidanto de TEJO, akademiano kaj estrarano de UEA, sed ne revenis al la dana ĉefurbo ĝis 2011.

Ciklo fermiĝas en Kpenhago 2011

Denove UK en Kopenahgo. Lapenna kaj Friis jam estas nomoj de salonoj en la kongresejo. Solena Inaŭguro:. kiel en Jokohamo, Maritza kaj mi alterne prezentis la landajn salutantojn. Mian edzinon kiu salutis nome de Israelo hazarde prezentis Maritza. Mi prezentis la salutanton de Grekio, malnova amiko Kostas Kiriakos, kun kiu mi konatiĝis en la IJK de Tesaloniki en 1976.

Sekvis la inaŭguro de Internacia Kongresa Universitato (IKU) – unu el la prelegantoj estis la eminenta dana astronomo Erik Høg, kiun, kiel IKU- sekretario, mi provis sensukcese varbi por prelegi dum IKU en Bialistoko. Dum la kongresa bankedo, ĉe nia tablo sidis, krom prof. Høg kaj Birthe Lapenna, iama prezidanto de TEJO Ivo Osibov. Dum la manĝo aliris Glauco Pompilio kiu estis KKS en 1967 kaj transigis la UKon de Tel Avivo al Roterdamo pro la milito. Sekve evoluis fascina konversacio kun Ivo, kiu estis tiam prezidanto de TEJO. Li rakontis ke la transigo de la IJK en Netania. al Rotterdam estis unu el la plej malfacilaj decidoj de sia vivo.

Post la urba akcepto multaj el la partoprenantoj spontanee aliĝis al dancoj en festivalo kiu okazis apud la urbodomo. Estis internacia kaj gaja etoso: japandevena israelana lingvisto dancis kun pola ĵurnalistino, germana matematikisto kaj israela fizikisto kun nepalaj kongresaninoj… Ĵaŭde mi invitis la partoprenantojn de la KAEM-kunsido al la 7-a Azia Kongreso en Israelo. La internacian vesperon ĉarme kunprezentis nia bona flandra amikino Ite Tytgat, kun kiu mi unue konatiĝis en la IJK en Fredericia, en 1975.

Sabato estas por multaj kongresanoj la plej malgaja tago: esperantistoj verŝajne malŝatas adiaŭojn. Dum la Solena Fermo mia podia tasko estis, kiel pasintjare en Havano, disdoni la UEA-atestojn pro elstara agado. Denove fermiĝis ciklo, kiam mi enmanigis al Vera, Barandovska la ateston de ŝia malsana edzo, prof. Helmar Frank, por lia vivprojekto: AIS. Alian ateston, pro elstrara arta agado mi plezure enmanigis al longjara amiko Kim Henriksen, kun kiu mi konatiĝis en Fredericia, 1975. Kiel kutime la plej ŝatata programero de la Fermo estis la kantado de la Internacia Infana Kongreseto, kiu fermis propran ciklon: la unua IIK okazis en Kopenhago en 1956, datreveno kiun oni festis per speciala kunveno komence de la UK. Post la Fermo, kvazaŭ rifuzantaj forlasi la kongresan etoson, multaj kongresanoj dum pluraj horoj fotiĝis kun la kongresa banderolo kiun savis el la stratoj de Kopenhago Nijl Bonstein, antaŭ multaj jaroj loĝanta en Israelo kaj nun UEA-reprezentanto ĉe UN en novjorko. Dua banderolo estis aŭkciita vendrede de Humphrey Tonkin, kaj tria vojaĝis en mia valizo al Tel Avivo, kie ĝi ornamis la somerfinan renkontiĝon de la Tel-Aviva E-klubo kiun partorenis pli ol 30 s-anoj.

Lingva egaleco en la scienco sub la ombro de la angla

Prelego dum ILEI konfrenco, Kopenhago 23.7.2011

En "La Eta Princo", neniu aŭskultis al la turka astronomo, kiam li raportis pri malkovro de asteroido vestita en sia tradicia turka vestaĵo, sed ĉiuj lin laŭdis kiam, kelkajn jarojn poste, li faris la saman raporton en "decaj" okcidentaj vestaĵoj. Simile gravas en la nuna mondo al la lingva vestaĵo. En la 21-a jarcento anticipa kondiĉo por scienca kariero estas bona kono de la angla lingvo. Ĝis antaŭ duonmilo tiun rolon prenumis la latina, antaŭ apenaŭ jarcento - la germana. Tamen, post la dua Mondmilito tiom disvatiĝis la uzo de la angla, ke novaj sciencistoj havas nenian ŝancon internacie diskonigi siajn esplorojn, ĉu skribe en sciencaj ĵurnaloj chu buŝe en sciencaj konferencoj, sen bona kono de la angla. Junaj sciencistoj kies gepatra lingvo ne estas la angla devas investi multan tempon por studi la anglan ĝis alta nivelo, tempo kiun iliaj anglalingvaj kolegoj povas investi en scienca esploro. Ĉina sciencisto devas investi grandan parton de sia tempo por verki artikolon por anglalingva jhurnalo, aŭ perfektigi sian anglan elparolon por prelego. Tiaj obstakloj tute ne ekzistas por liaj anglalinvaj kolegoj. En konferencoj de la Internacia Astronmia Unio, kies du oficialaj lingvoj estas la angla kaj la franca, eĉ francaj astronomoj ne plu provas prelegi france. Chu Esperanto havas tiurilate signifan mesaĝon? Almenaŭ en du sciencaj institucioj lingva diskriminacio ne ekzistas: Internacia Kongresa Universitato kaj Akademio Internacia de la Sciencoj. Ĉu ili povas servi kiel modelo ankaŭ ekster Esperantujo?

Bibliogragio:

Wandel, A. 2011. Esperanto kiel internacia lingvo en la ombro de la angla. En: C. Kiselman (red.). Esperanto: komenco, aktualo kaj estonteco - Aktoj de la 33-a Esperantologia Konferenco en la 95-a Universala Kongreso de Esperanto, Havano, 2010. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio. 109-115.

http://www.slideshare.net/amriw/esperanto-en-la-ombro-de-la-angla

Language equality in Science in the shadow of English

In "The Little Prince", nobody wanted to listen to the Turkish astronomer, who reported his discovery of an asteroid dressed traditionally, yet all praised him when a few years later he gave the same talk in "decent" western clothing. The same applies in the present world to the linguistic dress. In the 21-st century, good knowledge of English is a necessary requirement for a scientific career. Until five centuries ago it was Latin, up to one century ago – German. However, after WWII the role of English has become so important, that new scientists have no chance to advertise their research, either in press or in conferences, without a good knowledge of English. Young scientists whose mother tongue is not English, must invest much time to study English to a high level, time which their English speaking colleagues may invest in scientific research. A Chinese scientist has to dedicate a large part of his time to write a paper for en English journal, or to prepare his talk in English. Such obstacles do not bar the career of his English speaking colleagues. In conferences of the International Astronomical Union, whose official languages are English and French, even French astronomers no longer try to give talks in French. Does Esperanto have a significant message in this respect? At least in one scientific medium language discrimination does not exist: the International Congress University (at the world meeting Esperanto) and the International Academy of Sciences. Can they be a model also out of the Esperanto-world?

Amri Wandel estas membro de la Akademio de Esperanto, profesoro pri astrofiziko ĉe la Universitato de Jerusalemo, Israelo, kaj gastprofesoro en la Universitato de Kalifornio en Los-Anĝeleso, Usono. Li estas estrarano de UEA pri scienca kaj faka agado (1995–1998, 2004–2007 kaj 2010-), sekretario de la Internacia Kongresa Universitato, prezidanto de Esperanto-Ligo en Israelo kaj redaktoro de Israela Esperantisto.

Amri Wandel, a member of the Esperanto Academy, is professor of astrophysics at the University of Jerusalem, Israel, and a visiting professor at UCLA. He is a board member of the World Esperanto Organization for scientific and professional activity (1995–1998, 2004–2007 and 2010- ), secretary of the International Congress University, chairman of the Esperanto-society of Israel and editor of its bulletin Israela Esperantisto.

La 12-a Israela Kongreso en Cezareo

En la 12-a Israela Kongreso okazinta komence de aprilo renkontighis pli ol 40 esperentistoj, el ili sep eksterlandanoj. La Kongreso okazis en la urbo Cezareo kaj sekvis postkongresa kvar taga postkongresa ekskurso al la Morta kaj Rugha maroj.
La plej juna partoprenanto estis la dujara denaska Omer de Tel Avivo, kaj plej aghis 90 jara Rolf Bergh el Norvegio. La partoprenantoj ekskursis al la muzeo de nelegha enmigrado, kiu audvide rakontas la heroan kaj kortushan historion de la juda enmigrado al Palestino post la holokausto (kiel la fama shipo Exodus), spite de la brita barado. Sekve oni vizitis la naturan kaj arkeologian rezervejon "rivero de krokodiloj", kie oni ne vidis krokodilojn (krom nacilinve babilemajn esperantistojn), sed restaghojn de antikvaj akvo-kondukiloj kaj moeliloj. Laste oni ekskursis al la antikva romi-tempa restaurita urbo Cezareo, revenante al la tempo de Kristo kaj la regho Herodo. La kleriga programo enhavis prelegojn pri "Kulturaj aspektoj en interhoma komunikado" (Kristin Tytgat el Belgio), "La analiza skolo" (Herman Behrmann, Germanio) kaj "Esperanto en Svislando, de Privat ghis Piron", de Bruno Graf el Svislando. Okazis ankau debato pri la temo "Esperanto en la ombro de la angla" gvidita de Amri, la tradicia kvizo de Josi Shemer, naskightaga festo de Jan el Chehhio kaj pliaj prelegoj kaj sociaj ludoj. La eksterlandaj gastoj partoprenis la jam tradician postkongreson chicheronitan de Amri. Oni banis flosante en la Morta Maro, la plej sala kaj malalta maro de la mondo, kaj apude vizitis Kumran-on, kie estis trovitaj la antikvaj rulajhoj de la Morta Maro, la belan oazon Ein Gedi, Masadon, la lasta ribelejo kontrau la romianoj. Survoje al la plej suda urbo de Israelo, Eilat che la Rugha maro, oni grimpis shnur-eskalojn en la aventura dezerta kanjono Barak, subakve vidis la koralrifojn de la Rugha maro, kaj migradis tra la kolora Rugha kanjono. En la lasta tago oni vizitis Jerusalemon – aparte la malnovan urbon, kaj la Muron de Larmoj – la plej sankta loko por la judoj.

Fotoj de la Kongreso videblas ĉe
https://picasaweb.google.com/104206151883892331911/IsraelaKongreso2011
kaj de la postkongreso ĉe
https://picasaweb.google.com/104206151883892331911/IsraelaPostKongreso2011#

Komuna Semajnfino farighis Israela Kongreso

Jam dum jardeko okazas chiujare la Israela E-Semajnfino, sed chi foje, en Majo 2010, ghi shanghis sian nomon al la pli impona Israela Kongreso, kiu pli fidele refletas ghian veran karakteon. Por mi tiu estis pluraj semajnoj da stracha laboro, planante kaj organizante la kongreson kaj la ses-tagan antau-kongresan eskkurson tra Israelo kaj Jordanio.

Unuafoje ghi havis event-paghon en Facebook: http://www.facebook.com/profile.php?id=1530849334&v=app_2344061033#!/event.php?eid=114631268559919&index=1

Jen la oficiala raporto kiun mi publikigis en la listo Landa Agado de UEA:

La Israela Kongreso, antaue nomata KIES (Komuna Israela E-Semajnfino) okazis la 11-an fojon, chi foje en la norda urbeto Kacrin, la 20-22.5. Partoprenis 30 personoj, du el eksterlando (Germanio). La chi-jara nombro de kongresanoj estis signife malpli granda kompare al la pasintjara kongreso en Pac-oazo, tre vershajne pro la granda distanco al la centro de la lando. Okazis tut-tagaj kaj duon-tagj ekskursoj al diversaj interesaj lokoj en Kacrin kaj la chirkauajho. La kleriga programo inkluzivis prelegon kun lumbildoj pri Kubo kaj prelegoj pri la cheftemo: Humuro. La vespera distra parto inkluzivis sociajn lingvajn ludojn por komencantoj kaj progresantoj, aktivigo per kartoj, ventro-dancado kaj kvizo. Partoprenis pluraj gejunuloj kaj unuafoje estis planita aparta junulara progrmo.
Fotoj kun E-subtitoloj videblas che http://picasaweb.google.com/Amri.nivut/KIES11IK2010
La Kongreson organizis Amri Wandel kaj Nava Cinori.

Por la eksterlandaj partoprenantoj (bedaurinde nur du, malgrau intensa reklamado, i.a. en Revuo E-o, chi-liste kaj la interreto) oni organizis antau-kongresan ses-tagan ekskurson al Jerusalemo, la Morta Maro, Negev (suda dezerta regiono de Israelo), la Rugha Maro kaj Jordanio (i.a. Petra), kaj du tagan post-kongresan ekskurson en la Galileo (i.a. Nazareto, Haifo, Akko). Fotoj che http://picasaweb.google.com/Amri.nivut/AntauIKMortaMaroEilatPetra#

Universala Esperanto-Kongreso en Bialistoko 2009

Karaj geamikoj,

Post kvar tagoj en la Universala kongreso en Bialistoko mi jam povas resumi ke estis belega kongreso. Pli bone ol la skribaj impresoj, tion montras la fotoj, kiuj videblas en mia "Facebook" ("Amikareto"?).

Jam en la trajno de Varsovio sabate estis multaj e-istoj, kaj sur la kajo en Bialistoko videblis multaj alvenatoj kun verdaj steloj kaj flagoj.
Tuj post la alveno kaj "enhoteliĝo" (kiu por multaj, inkluzive min, estis la apuda komforta studenta domo) mi partoprenis en la kunveno de prezidantoj de Landaj Asocioj, poste la Komitatkunsidon. La vesperon mi pasigis deĵorante en la Movada Foiro en du budoj samtempe (IKU kaj ELI). La aliaj israelanoj preferis promeni inter la multaj buntaj budoj aŭ partopreni en aliaj aranĝoj...Tamen estis sufiche sukcesa - mi multe varbis por la KIES, aboanigis por Israela E-isto, vendis IKU-librojn kaj alparolis, renkontis kaj salutis multajn geamikojn kaj konatulojn kiuj haltis ĉe miaj budoj, kvazaŭ propra interkona vespero.

La inauguro estis impona - preskau 2000 personoj en giganta tendo, la urbesto de Bialistok faris belan longan saluton en perfekta Esperanto, kaj pluraj aliaj polaj gravuloj salutis en (iom malpli perfekta, sed tamen sufiche bona) Esperanto. Zamenhof (la Nepo) salutis kaj legis salutleteron de sia filino en Usono, dum la alian filinon li kunportis kaj shi mem salutis la kongreson. Ankau salutis alia parencino de Zamenhof kiun Josi Shemer kontaktis kaj "venigis" al la kongreso, kaj du parencoj de Grabowski. Nia Luiza Karol koncize salutis per du vortoj: "Shalom" kaj "Salam".

Mia IKU/AIS kurso pri "Teleskopoj" okazis dum la tri postaj tagoj kaj estis tre sucesa - en la unua prelego estis ch. cent auskultantoj, sed ankau en la du daurigaj AIS-prelegoj cheestis ch. 50 (multe pli ol averaghe). En la fino mi okazigis ekzameneton, kiun sukcesis preskau chiuj el la 26 partoprenintoj. En la noktoj mi organizis stelobservadon per la teleskopo kiun alportis Francois Lo-Jacomo. Ni havis sufiĉe bonan veteron kaj vidis Jupiteron kun ghiaj satelitoj kaj aliajn stelojn. Ni ech vidis verdan stelon (ne sherce), kun la helpo de du amatoraj astronomoj el Cheĥio kaj Brazilo, kiuj bone konis la chielon.

Inter la liaj prelegantoj en la IKU menciindas nia Tsvi Sadan kiu tre interese prelegis pri la Jida kaj Esperanto lingvoj en la interreto, kaj fine de sia prelego surprizis la spektantojn kiam li dancadis jidajn dancojn. Ankau tre impona estis la prelego de la pola esploristo Tomasz Chemlik (kiu tradukis en E-on la librojn de Isac Bashevis Singer), kiu prelegis pri la filmoj de Gotskind - juda reghisoro kiu filmis la judan vivon en ses polaj urboj kelkajn monatojn antau la milito (la filmoj estis senditaj al Usono kaj tiel savighis) dokumentante la vibran vivon en la judaj kvartaloj, kiuj baldaŭ poste malaperis en la holokausto.
Partoprenis en la UK pli ol dek israelanoj - Josi Shemer, Jinon, Matilda, Jehoshua, Adam, Cuguya, Lea, Luiza Carol kaj aliaj. Multaj geamikoj salutis: Kiki el Belgio (kiun mi varvis por la KIES) Agu de Oomoto, Irmina Dobrzinski el Pollando kaj multaj aliaj.

Hierau posttagmeze mi finis miajn devojn kaj finfine estis libera por iomete promeni en la urbo. Okaze de la kongreso kaj la 150-a jubileo de Zamehof, la urbo kreis turisman "Esperanto-kulturan vojon" - promentrakon tra ch. dudeko da gravaj monumentoj kaj lokoj, ch. deko da ili ligitaj al Zamenhof (kiel la domo kie li naskighis, lia lernejo, lia monumento) au portas lian nomon (kiel la ulica Zamenhofa, du centroj, infana hospitalo, kafejo). Che chiuj estas klarigaj tabuloj trilingvaj - Pole, Esperante kaj Angle. Samtempe kun la UK okazis en la centro de Bialistoko danc-kaj kant-festivalo dum ses tagoj, kaj mi vidis israelan grupon kiu tre bele dancis kaj kantis en la jida kaj hebrea. Samtempe en la kongresejo okazis belega Klejzmera koncerto.

blogo au retlogo?

Chu "blogo" estu la ghusta termino por reta taglibro?

au eble "retago", pli mallonga sed malpli klara?

au "retlogo" - kaj kurta kaj pli komprenebla?

Sekve de tiuj pensoj mi demandis la kolegojn en la Akademio, kaj surbaze de la diskuto kiu sekvis en la Akademia forumo verkis la sekvan artikolon kiu aperis en Revuo Esperanto en Julio 2009:

Kiel gugli por trovi vian blogon?

Iom post iom ni ĉiuj cedas al la novaj tendencoj de la interreta mondo. Kun ili venas novaj terminoj, kiel Google, Facebook, blog… La aktiva Esperanta retkomunumo (proporcie al la "malreta" mondo, ĝi verŝajne estas pli aktiva ol la "papera" E-komunumo) bezonas kaj rapide inventas kaj ekuzas la bezonatajn terminojn en Esperanto - tiel ekzemple en la lastaj jaroj aperis kaj ekradikiĝis "gugli" kaj "blogo". Ĉu ili ne meritas seriozan diskuton ne nur interne de la retaj grupoj sed ankaŭ en pri tradiciaj institucioj kiel la Akademio de Esperanto?
Antaŭ kelka tempo mi provis krei retan taglibron, nome "blogon". Ĉar la plimulto de la spertoj pri kiuj mi intencis skribi estis pri Esperanto kaj por E-geamikoj kaj publikoj, mi provis pensi pri iom pli "esperanteca" termino ol "blogo". Mi serĉis ion trafan kaj mallongan. Supozeble "interreta taglibro" (uzata en la REta VOrtaro) estas tro longa, kaj malfacile verbigebla (por krei verbojn kiel "blogi"=skribi en reta taglibro). Por konservi parton de la internacia konata termino "blogo" kaj samtempe montri la retan apartenecon, mi pensis pri "retlogo", ĉar la angla termino "blog" estas mallongigo (konfesinde trafa) de "weblog" kies esperantigo povas esti "retlogo".
Dividante mian proponon kun miaj kolegoj en la Akademio de Esperanto, mi renkontis diversajn opiniojn: unu opinis ke por "blogo" la batalo jam estas perdita – " Jam pasis la tempo por diskutado pri tiu termino". Por alia la semantika rilato inter "logo" kaj "taglibro" estis tro svaga. Tria kolego opiniis ke ne estas vane daŭrigi tiun diskuton ĉar ĝi povus gvidi al ĝeneralaj principoj, kiujn oni povus apliki por estontaj okazoj. Kvankam la unua kolego eble pravas pri "blogo", en la longdaŭra perspektivo la situacio ankoraŭ povas shanĝiĝi...ekzemple, se oni sugestos trafan kaj komforte uzeblan verdan terminon, la situacio povas ekshanghighi. Simile okazis en la 90aj pri komput(il/er/or)o, mi memoras diskuton pri tio en la publika kunsido de la Akademio de Esperanto en iu UK, kiam leviĝis tiu demando. Mi tiam argumentis por komputilo, sed estis kontrauaj opinioj. La termino kiu fine sukcesas enradikiĝi en la lingvo-komunumo estas plej ofte estas la plej trafa, sufiĉe proksima al la internacie uzata termino, kaj ankaŭ gravas ke ĝi estu mallonga kaj facile "knedebla", nome, ke oni povu facile krei de ĝi verbon, adjektivon ktp.

Kaj kio pri "gugli" – rete serchi per la plej populara ret-serchilo "Google"? ankaŭ ĝi ŝjanas jam perdita batalo, internacie oni ofte uzas google ne nur kiel la marko-nomo de tiu serĉilo, sed ankaŭ kiel ĝenerala termino por ajna reta serĉilo, simile al "Xerox" (fotokopii) aŭ "Frigidaire" (fridujo). Same en Esperanto jam tiom enradikiĝis "guglo" kaj "gugli", ke pli Fundamentaj proponoj kiel ekzemple "retserĉi" apenaŭ havas ŝancon.
Pli nova, kaj tiel eble ankoraŭ ŝancohava, estas la socia reto Facebook. En Esperantujo unue populariĝis la portalo "Ipernity", sed lastatempe multiĝas e-istoj ankaŭ en "Facebook" kaj eble ankaŭ en la nova "Tweeter". Ĉiukaze, oni ja bezonas ĝeneralan terminon por la fenomeno. Internacie oni foje ekuzas "Facebook" ne nur kiel la marko-nomo, sed ankaŭ kiel ĝenerala termino, (sed malpli ol en la kazo de "Google"). Iuj proponis "Fejsbuko", sed persone mi preferas Fundamentan terminon kiel "amikareto" kiu ebligas eĉ ĉarman vortludon (amika-reto, amikar-eto aŭ eĉ amikar-reto).